Câu trực tiếp và câu gián tiếp: Công thức và hướng dẫn cách dùng

Trong tiếng Anh, việc nắm vững cấu trúc câu gián tiếp (câu tường thuật) cùng quy tắc lùi thì và đổi trạng từ chuẩn xác là chìa khóa giúp bạn truyền đạt thông tin tự nhiên, mượt mà và ghi điểm tuyệt đối. Hãy cùng ELSA Speak khám phá ngay nhé!

Ghi nhớ nhanh

Câu trực tiếp (Direct Speech) là trích dẫn nguyên văn lời nói trong dấu ngoặc kép, còn câu gián tiếp (Reported Speech) là thuật lại lời nói theo cách của người kể mà không dùng dấu ngoặc kép.

Ba bước chuyển đổi cốt lõi:

Đổi đại từ, lùi thì động từ, đổi trạng từ thời gian và nơi chốn.

Thông tin cần nhớ+

•Khác biệt cơ bản: Câu trực tiếp giữ nguyên lời nói trong ngoặc kép (“…”), câu gián tiếp bỏ ngoặc kép, điều chỉnh đại từ và lùi thì theo góc nhìn người kể.

•Quy tắc lùi thì: Hiện tại đơn → Quá khứ đơn; Hiện tại tiếp diễn → Quá khứ tiếp diễn; Quá khứ đơn / Hiện tại hoàn thành → Quá khứ hoàn thành; will → would; can → could.

•Trạng từ chuyển đổi: now → then; today → that day; yesterday → the day before; tomorrow → the following day; here → there; this → that.

•Trường hợp không lùi thì: Giữ nguyên thì khi diễn tả chân lý, sự thật hiển nhiên, câu điều kiện loại 2, 3 hoặc khi động từ tường thuật ở hiện tại (says, tells).

Câu trực tiếp và câu gián tiếp là gì?

Câu trực tiếp (Direct Speech)

Câu trực tiếp (Direct Speech) là hình thức trích dẫn nguyên văn lời nói của người phát ngôn, giữ nguyên từng từ ngữ, ngữ điệu và thì của câu gốc.

Kiểm tra phát âm với bài tập sau:

{{ sentences[sIndex].text }}

Tiếp tục Cải thiện ngay

Click to start recording!

Recording... Click to stop!

Đặc điểm nhận diện đặc trưng của câu trực tiếp:

• Lời nói nguyên văn luôn được đặt bên trong dấu ngoặc kép (“…”).
• Giữa mệnh đề tường thuật và lời nói trực tiếp thường được ngăn cách bởi dấu phẩy (,) hoặc dấu hai chấm (:).

Cấu trúc câu trực tiếp cơ bản:

Ví dụ:

• Mary said, “I am reading an exciting English novel.” (Mary nói: Tôi đang đọc một cuốn tiểu thuyết tiếng Anh thú vị.)
• “We will meet at the central library tomorrow,” John said. (Chúng tôi sẽ gặp nhau tại thư viện trung tâm vào ngày mai, John nói.)

Câu gián tiếp (Reported Speech)

Câu gián tiếp (Reported Speech) hay còn được gọi là câu tường thuật (Indirect Speech) là hình thức diễn đạt lại lời nói, suy nghĩ, câu hỏi hoặc mệnh lệnh của người khác bằng từ ngữ và cấu trúc của người kể lại, không giữ nguyên từng từ và không sử dụng dấu ngoặc kép.

Mục đích chính của các dạng câu tường thuật câu gián tiếp là truyền đạt nội dung thông điệp một cách mượt mà, hòa hợp với ngữ cảnh của người nói hiện tại.

Cấu trúc câu gián tiếp tổng quát:

Ví dụ:

• Tom said, “I have bought a new bicycle.” → Tom said that he had bought a new bicycle. (Tom nói rằng anh ấy đã mua một chiếc xe đạp mới.)
• Mary said, “I am reading an exciting English novel.” → Mary said that she was reading an exciting English novel. (Mary nói rằng cô ấy đang đọc một cuốn tiểu thuyết tiếng Anh thú vị.)

Phân biệt câu trực tiếp và câu gián tiếp

Việc phân biệt rõ ràng giữa câu gián tiếp và câu tường thuật so với câu trực tiếp giúp người học tránh nhầm lẫn về cấu trúc và dấu câu trong các bài kiểm tra:

Các quy tắc và cách chuyển từ câu trực tiếp sang câu tường thuật

Để thực hiện cách chuyển từ câu trực tiếp sang câu tường thuật một cách chính xác, người học cần nắm chắc 3 bước biến đổi cốt lõi gồm: Đổi đại từ, lùi thì động từ và đổi trạng từ chỉ thời gian, nơi chốn.

Quy tắc lùi thì (Tense Backshift)

Khi chuyển từ câu trực tiếp sang câu tường thuật, nếu động từ tường thuật ở thì quá khứ đơn (said, told, asked…), động từ chính trong lời nói trực tiếp bắt buộc phải lùi một thì về quá khứ theo bảng chuẩn sau:

Cách đổi đại từ và từ chỉ sở hữu

Khi chuyển đổi câu, đại từ nhân xưng, đại từ tân ngữ, tính từ sở hữu và đại từ sở hữu phải được thay đổi phù hợp với chủ ngữ và tân ngữ của mệnh đề tường thuật:

Ví dụ: Peter said to Mary, “I will lend you my favorite notebook.” (Peter nói với Mary: Tôi sẽ cho bạn mượn cuốn sổ tay yêu thích của tôi.) → Peter told Mary that he would lend her his favorite notebook. (Peter nói với Mary rằng anh ấy sẽ cho cô ấy mượn cuốn sổ tay yêu thích của anh ấy.)

Cách đổi trạng từ thời gian và nơi chốn

Không gian và thời gian trong câu trực tiếp cần được điều chỉnh về góc nhìn quá khứ của người thuật lại câu:

Ví dụ: Anna said, “I met James here yesterday.” (Anna nói: Tôi đã gặp James ở đây vào hôm qua.) → Anna said that she had met James there the day before. (Anna nói rằng cô ấy đã gặp James ở đó vào ngày hôm trước.)

Cách thay đổi động từ khuyết thiếu (Modal Verbs)

Động từ khuyết thiếu trong câu trực tiếp cũng tuân theo quy tắc chuyển đổi đặc thù:

Ví dụ: The teacher said, “You must submit your essays before Friday.” (Giáo viên nói: Các em phải nộp bài luận trước thứ Sáu.) → The teacher said that we had to submit our essays before Friday. (Giáo viên nói rằng chúng tôi phải nộp bài luận trước thứ Sáu.)

Các dạng cấu trúc câu gián tiếp thường gặp và cách chuyển

Mỗi kiểu câu trong tiếng Anh (câu kể, câu hỏi, câu cầu khiến, câu cảm thán) đều có công thức biến đổi riêng biệt:

Câu gián tiếp dạng câu trần thuật (Statements)

Câu trần thuật dùng để thuật lại một thông tin, ý kiến hoặc sự việc:

Lưu ý quan trọng:

• Động từ said có thể đứng độc lập hoặc đi với to O (said to someone).
• Động từ told bắt buộc phải có tân ngữ đi liền phía sau (told someone).

Ví dụ: “I am saving money for a new laptop,” Linda said to me. (Linda nói với tôi: Tôi đang tiết kiệm tiền để mua một chiếc máy tính xách tay mới.) → Linda told me that she was saving money for a new laptop. (Linda đã nói với tôi rằng cô ấy đang tiết kiệm tiền để mua một chiếc máy tính xách tay mới.)

Câu gián tiếp dạng câu hỏi (Questions)

Khi chuyển câu hỏi sang thể gián tiếp, nguyên tắc bất di bất dịch là chuyển câu hỏi về dạng khẳng định (S + V) và bỏ hoàn toàn dấu chấm hỏi (?).

Dạng câu hỏi Yes/No (Yes/No Questions)

Ví dụ: “Do you enjoy learning foreign languages?” he asked me. → He asked me if I enjoyed learning foreign languages. (Anh ấy đã hỏi tôi liệu tôi có thích học ngoại ngữ không.)

Dạng câu hỏi có từ để hỏi (Wh-Questions)

Lưu ý lỗi sai thường gặp: Tuyệt đối không đảo trợ động từ (do, does, did) ra trước chủ ngữ.

Ví dụ: “Where did you buy this camera?” she asked. → She asked me where I had bought that camera. (Cô ấy đã hỏi tôi nơi tôi đã mua chiếc máy ảnh đó.)

Câu gián tiếp dạng câu mệnh lệnh (Imperatives)

Dạng câu mệnh lệnh, yêu cầu hoặc lời khuyên được chuyển đổi bằng cách sử dụng động từ nguyên mẫu có to (to V-inf):

Ví dụ:

• “Please open your textbooks to page 45,” the lecturer said. (Giảng viên nói: Xin vui lòng mở sách giáo khoa trang 45.) → The lecturer asked the students to open their textbooks to page 45. (Giảng viên đã yêu cầu các sinh viên mở sách giáo khoa trang 45.)
• “Do not make loud noise in the hospital,” the nurse said. (Y tá nói: Đừng làm ồn trong bệnh viện.) → The nurse told us not to make loud noise in the hospital. (Y tá đã bảo chúng tôi không được làm ồn trong bệnh viện.)

Câu gián tiếp dạng câu cảm thán (Exclamations)

Khi tường thuật câu cảm thán bắt đầu bằng What hoặc How, ta dùng động từ tường thuật exclaimed kết hợp với that

Ví dụ: “What a picturesque view!” she said. (Cô ấy nói: Cảnh đẹp như tranh vẽ làm sao!) → She exclaimed that the view was picturesque. (Cô ấy thốt lên rằng cảnh vật thật đẹp như tranh vẽ.)

Các trường hợp đặc biệt khi chuyển câu gián tiếp

Trong một số tình huống ngữ pháp nhất định, bạn không cần phải lùi thì của động từ:

• Lời nói diễn tả một chân lý khoa học hoặc sự thật hiển nhiên: Khi sự việc luôn luôn đúng trong tự nhiên và cuộc sống.
  Ví dụ: The teacher said, “Water boils at 100 degrees Celsius.” → The teacher said that water boils at 100 degrees Celsius. (Giáo viên nói rằng nước sôi ở 100 độ C.)
• Động từ tường thuật chia ở thì hiện tại hoặc tương lai (says, tells, will say): Khi hành động thuật lại diễn ra ở hiện tại.
  Ví dụ: He says, “I am ready.” → He says that he is ready. (Anh ấy nói rằng anh ấy đã sẵn sàng.)
• Câu điều kiện loại 2 và loại 3: Mệnh đề điều kiện không có thật ở hiện tại và quá khứ được giữ nguyên cấu trúc.
  Ví dụ: “If I were rich, I would travel around the world,” he said. → He said that if he were rich, he would travel around the world. (Anh ấy nói rằng nếu anh ấy giàu, anh ấy sẽ đi du lịch vòng quanh thế giới.)
• Cấu trúc câu giả định với wish, would rather, it’s time: Giữ nguyên thì của mệnh đề sau các cấu trúc này.
• Cách chuyển câu tường thuật sang câu trực tiếp: Khi cần chuyển ngược lại từ câu gián tiếp sang trực tiếp, bạn thực hiện đảo ngược toàn bộ quy trình, đặt lời nói vào dấu ngoặc kép, tiến một thì của động từ, đổi đại từ và trạng từ về thời điểm nói ban đầu.

Muốn áp dụng thành thạo cấu trúc câu gián tiếp và chinh phục mọi bài thi tiếng Anh? Nâng cấp ngay tài khoản ELSA Speak để mở khóa toàn bộ kho tàng bài học và công nghệ luyện phát âm chuẩn AI!

Bài tập vận dụng

Chuyển câu trực tiếp sang câu gián tiếp cơ bản

Hãy chuyển đổi 5 câu trực tiếp sau đây sang câu gián tiếp tương ứng:

1. “I am preparing a presentation for the board meeting,” Mr. William said.
   A. Mr. William said that he is preparing a presentation for the board meeting.
   B. Mr. William said that he was preparing a presentation for the board meeting.
   C. Mr. William told that he was preparing a presentation for the board meeting.
   D. Mr. William said that I was preparing a presentation for the board meeting.
2. “Did you receive my email this morning?” Jessica asked Brian.
   A. Jessica asked Brian if he had received her email that morning.
   B. Jessica asked Brian did he receive her email that morning.
   C. Jessica asked Brian whether he received her email this morning.
   D. Jessica asked Brian if had he received her email that morning.
3. “Please turn off your mobile phones during the performance,” the staff said to the audience.
   A. The staff told the audience turn off their mobile phones during the performance.
   B. The staff asked the audience to turn off their mobile phones during the performance.
   C. The staff said the audience to turn off their mobile phones during the performance.
   D. The staff asked the audience not to turn off their mobile phones during the performance.
4. “We will launch our international marketing campaign next month,” the director announced.
   A. The director announced that they will launch their international marketing campaign next month.
   B. The director announced that we would launch our international marketing campaign the following month.
   C. The director announced that they would launch their international marketing campaign the following month.
   D. The director announced that they would launch their international marketing campaign next month.
5. “Where can I find reliable research data for this topic?” the student asked the professor.
   A. The student asked the professor where could he find reliable research data for that topic.
   B. The student asked the professor where he can find reliable research data for that topic.
   C. The student asked the professor where he could find reliable research data for that topic.
   D. The student asked to the professor where he could find reliable research data for that topic.

Đáp án

Chọn các động từ tường thuật Say, Tell, Ask điền vào chỗ trống

Hãy chọn dạng đúng của động từ tường thuật Say, Tell hoặc Ask để hoàn thành các câu sau:

1. My supervisor […] me that the deadline had been extended to Friday afternoon.
   A. said
   B. told
   C. asked
   D. wondered
2. The tour guide […] the tourists not to leave the main walking path.
   A. said
   B. asked
   C. told to
   D. spoke
3. Linda […] to her colleagues that she was very pleased with the team results.
   A. said
   B. told
   C. asked
   D. informed
4. He […] whether there were any vacant seats in the conference hall.
   A. told
   B. said
   C. asked
   D. spoke
5. Can you please […] me the detailed directions to the train station?
   A. say
   B. tell
   C. ask
   D. explain

Đáp án

Câu hỏi thường gặp

Phân biệt “say”, “tell” và “ask” trong câu gián tiếp như thế nào?

Say, tell và ask khác biệt cơ bản về thành phần tân ngữ và mục đích tường thuật theo sau:

• Động từ say: Dùng để thuật lại lời nói đơn thuần, không bắt buộc có tân ngữ chỉ người nghe. Nếu muốn nhắc đến người nghe, bắt buộc phải dùng giới từ to.
• Động từ tell: Bắt buộc phải có tân ngữ trực tiếp chỉ người nghe đi liền ngay sau mà không dùng giới từ to.
• Động từ ask: Dùng để tường thuật câu hỏi (đi với if / whether / wh-word) hoặc câu mệnh lệnh yêu cầu (đi với tân ngữ + to V-inf).

Câu gián tiếp có dùng dấu hỏi không?

Câu gián tiếp tuyệt đối không sử dụng dấu hỏi chấm (?). Khi chuyển một câu hỏi trực tiếp sang câu gián tiếp, cấu trúc câu đã chuyển từ thể nghi vấn sang thể tường thuật khẳng định. Do đó, trật tự từ bắt buộc phải đưa về dạng Chủ ngữ + Động từ (S + V) và kết thúc bằng dấu chấm câu (.) thông thường.

“Must” chuyển sang câu gián tiếp thành gì?

Từ “must” thường được chuyển thành “had to” khi mang nghĩa bắt buộc hoặc bổn phận ở quá khứ. Tuy nhiên, nếu must được dùng để diễn tả một suy đoán logic chắc chắn (Ví dụ: He must be exhausted) hoặc điều cấm đoán (mustn’t), từ must thường được giữ nguyên trong câu gián tiếp mà không cần biến đổi.

Việc nắm vững bản chất, quy tắc lùi thì và cách chuyển đổi linh hoạt của câu gián tiếp sẽ giúp bạn tự tin đạt điểm số cao trong các bài thi chứng chỉ và nâng cao khả năng giao tiếp tiếng Anh học thuật. Hãy tiếp tục ôn tập và khám phá thêm nhiều bài học ngữ pháp chuyên sâu khác tại danh mục các loại câu tiếng Anh của ELSA Speak để bứt phá mỗi ngày!